Miðlægur mótaðili innleiddur á íslenska markaðinum árið 2028

Nasdaq Iceland tilkynnti í morgun að miðlægur mótaðila (e. Central Counterparty - CCP) yrði innleiddur á íslenskum hlutabréfamarkaði á fyrsta ársfjórðungi 2028. Breytingin er sögð fela í sér eina „umfangsmestu framþróun á íslenskum verðbréfamarkaði“ á síðari árum.  

Fram kemur í tilkynningu Nasdaq að miðlægur mótaðili sé lykilþáttur í innviðum nútímalegra verðbréfamarkaða og fyrirkomulagið sé útbreitt á flestum þróuðum mörkuðum í Evrópu. Viðskipti í gegnum miðlægan mótaðila færir íslenska markaðinn nær alþjóðlegum stöðlum og kröfum fjárfesta, styrkir og samkeppnishæfni markaðarins til lengri tíma.  

Miðlægur mótaðili (e. Central Coun­ter­par­ty clearing) gegnir því hlut­verki að draga úr mótaðilaáhættu í við­skiptum og er þannig lykilþáttur í þróuðum fjár­málamörkuðum. Þegar tveir aðilar á fjár­mála­markaði eiga við­skipti með verðbréf sín á milli er hætta á því að annar geti ekki staðið við sitt, þ.e.a.s að af­henda lausafé fyrir verðbréfin eða öfugt. Einn brestur getur síðan haft keðju­verkandi áhrif á önnur verðbréfa­við­skipti á markaði ef þau voru háð því að fyrr­nefndu við­skiptin færu í gegn.

Þegar miðlægur mótaðili, sem er vel fjár­magnaður og starfar undir ströngu eftir­liti, kemur inn í myndina verður hann mið­punktur við­skiptanna – kaupandi gagn­vart seljandanum og seljandi gagn­vart kaupandanum.

Miðlægur mótaðili feli í sér tækifæri og ógnanir – en tækifærin vega þyngra

Magnús Harðar­son, for­stjóri Kaup­hallarinnar, segir að hug­myndin um að fá miðlægan mótaðila til að starfa á ís­lenska hluta­bréfa­markaðinum feli bæði í sér tækifæri og ógnanir fyrir markaðsaðila og Kaup­höllina sjálfa. Honum virðast tækifærin vega þyngra, en um þessar mundir leggur fyrir­tækið

HluthafinnÞorsteinn Friðrik Halldórsson

Með því að færa mótaðilaáhættu til miðlægs mótaðila og gera marghliða „nettun“ mögulega er gert ráð fyrir að miðlægur mótaðili skili íslenska markaðnum margvíslegum ávinningi. Má þar helst nefna betra aðgengi fyrir alþjóðlega fjárfesta og milligönguaðila, aukinn seljanleika og skilvirkari verðmyndun, og lægri kostnað fyrir markaðsaðila.

Magnús Harðarson, forstjóri Nasdaq Iceland segir innleiðinguna marka mikilvæg tímamót í áframhaldandi þróun íslensks verðbréfamarkaðar.

„Fyrirkomulagið mun efla samkeppnishæfni markaðarins, bæta aðgengi alþjóðlegra fjárfesta og stuðla að auknum seljanleika og þátttöku.“ 

Cboe Clear Europe, leiðandi miðlægur mótaðili í Evrópu, verður samstarfsaðili Nasdaq við innleiðingu miðlægs mótaðila á íslenskum hlutabréfamarkaði. Cboe Clear Europe er sagt hafa víðtæka reynslu af þjónustu við markaði Nasdaq á Norðurlöndum og vera einn mesti tengdi uppgjörsaðili í Evrópu.

Til að byrja með verða viðskipti með valin hlutabréf tekin til uppgjörs í gegnum miðlægan mótaðila. Gert er ráð fyrir að umfangið aukist með tímanum eftir því sem umgjörðin þróast.  

Það að fá miðlægan mótaðila til að starfa á hluta­bréfa­markaðinum er eitt af fimm at­riðum sem Nasdaq Iceland telur að þurfi að koma í lag svo að auka megi þátt­töku er­lendra fjár­festa en Magnús útlistaði þessi atriði á ráðstefnu á vegum SFF í fyrra.

Annað at­riði snýst um að tengja markaðinn við upp­gjörs­kerfi Euroc­lear, sem þýðir sömu­leiðis að fjárfestar þurfa ekki að gera sér­stakar ráð­stafanir til að eiga við­skipti.

Í þriðja lagi þarf að bæta virknina á gjald­eyris­markaðinum og bæta upp­lýsinga­gjöfina en Seðla­banki Ís­lands hefur unnið að bættri upp­lýsinga­gjöf um nokkurt skeið.

Þá vakti Magnús at­hygli á því að eignar­hald er­lendra fjár­festa í ís­lenskum sjávarút­vegs­fyrir­tækjum tak­markaðist við 25 pró­sent af hluta­fé og í reynd er erlendum fjár­festum bannað að eiga við­skipti með bréf í þessum fyrir­tækjum í ljósi þess að þeir þurfa fyrst að fjár­festa í ís­lenskum lögaðila sem svo fjár­festir í sjávarút­vegi.