Umsvif nýskýjafélaga torvelda mat á spennu eða slaka í þjóðarbúinu

Tekjur viðskiptavina geta aukist hraðar en tekjur gagnaveranna sjálfra án þess að það kalli á samsvarandi aukningu í kaupum á annarri innlendri þjónustu.

Fjárfesting viðskiptavina gagnaveranna á Íslandi getur torveldað mat á framleiðslugetu þjóðarbúsins og þar með mat á þeirri spennu eða slaka sem er í þjóðarbúinu hverju sinni. Greina þarf á milli starfsemi gagnaveranna sjálfra og viðskiptavina þeirra þar sem samspil þeirra við innlendan þjóðarbúskap eru ólík.

Seðlabankinn birti Peningamál samhliða vaxtaákvörðun í morgun og var þar sérstaklega fjallað um vaxandi umsvif gagnavera og áhrif þeirra á þjóðarbúskapinn. Í greininni var rakið að frá árinu 2024 hefði færst í aukana að viðskiptavinir gagnaveranna fjármögnuðu og flyttu sjálfir inn verðmætan tölvubúnað, m.a. til þjálfunar og notkunar gervigreindar.

Innflutningur tölvu- og fjarskiptabúnaðar nam á bilinu 10-15 milljörðum króna á ári á tímabilinu 2017-2020 en jókst í tæplega 100 milljarða árið 2024 og rúmlega 180 milljarða árið 2025 sem samsvaraði um 12 prósentum af heildarvöruinnflutningi

Nýskýjafélög með 160 milljarða á Íslandi og umsvifin aukast hratt
Nýskýjafélög hafa byggt upp verðmæta gagnainnviði á Íslandi en gengi bréfa í slíkum félögum hefur fallið snarplega að undanförnu.

„Þessi aukning hefur haft veruleg áhrif á þjóðhagsreikninga, fyrst með auknum vöruinnflutningi og samsvarandi atvinnuvegafjárfestingu en einnig með ört vaxandi þjónustuútflutningi frá árinu 2025. Tengsl starfseminnar við innlent efnahagslíf eru þó um margt frábrugðin því sem almennt á við um aðra atvinnustarfsemi,“ segir í umfjöllun Seðlabankans.

Viðskiptavinir gagnaveranna hafa stofnað innlend dótturfélög til að halda utan um fjárfestingu í tölvubúnaði. Nokkrir af stærstu viðskiptavinum íslenskra gagnavera, sem eru að miklu leyti svokölluð nýskýjafélög sem sérhæfa sig í uppsetningu búnaðar fyrir gervigreindarvinnslu, voru með 160 milljarða króna bundna á Íslandi í lok síðasta árs. Stórfelldur innflutningur þeirra á tækjabúnaði hefur haldið áfram á þessu ári og nýir stórir kúnnar, svo sem bandaríska fyrirtækið CoreWeave, bæst í hópinn.

Seðlabankinn nefnir að bein áhrif þessara umsvifa á hagvöxt hafi verið takmörkuð framan af þótt þau hafi verið töluverð á einstaka undirliði þjóðhagsreikninga og á viðskiptajöfnuð. Þá hafi bein áhrif þessara fjárfestinga á gengi krónunnar líklega verið takmörkuð þar sem tölvubúnaðurinn sé að stórum hluta keyptur og fjármagnaður erlendis af móðurfélögum og kalli því síður á gjaldeyrisviðskipti á innlendum markað.

Frá seinni hluta síðasta árs hafa þó áhrif nýskýjafélaganna komið fram í þjónustuútflutningi. Þannig námu útflutningstekjur af annarri tölvuþjónustu að jafnaði um 8-9 milljörðum króna á hverjum fjórðungi árin 2023 til 2024, en hafa verið yfir 20 milljarðar á fjórðungi frá seinni hluta árs 2025.

Þá rekur Seðlabankinn að aukning þjónustuútflutningstekna hafi verið meiri en tekjuvöxtur gagnaveranna þriggja; atNorth, Verne Global og Borealis, gefi til kynna. Samkvæmt jukust samanlagðar tekjur gagnaveranna úr um 24 milljörðum árið 2024 í um 30 millharða árið 2025 en mun meiri tekjuvöxt má greina hjá innlendum dótturfélögum viðskiptavina. Samanlagðar tekjur fjögurra þeirra jukust úr um 8 milljörðum árið 2024 í um 35 milljarða árið 2025 samhliða því að umfangsmikill tölvubúnaður þeirra var tekinn í notkun.

„Þótt vöxturinn hafi hingað til einkum verið drifinn áfram af fáum félögum hafa töluvert fleiri sambærileg félög verið stofnuð hér á landi á árinu 2026 og gætu þau stuðlað að enn hraðari vexti þjónustuútflutnings á næstu árum. Að öðru óbreyttu leiðir þessi aukning þjónustuútflutnings með beinum hætti til meiri hagvaxtar, ólíkt fjárfestingu í innfluttum tölvubúnaði,“ segir í umfjöllun bankans.

Myndritið er byggt á myndriti Seðlabanka Íslands

En þótt umsvif nýskýjafélaga hafi stuðlað að auknum útflutningi og hagvexti eru efnahagsleg tengsl þeirra við innlendan þjóðarbúskap að nokkru leyti frábrugðin rekstri og uppbyggingu gagnaveranna sjálfra. Tekjur viðskiptavina geta aukist hraðar en tekjur gagnaveranna sjálfra án þess að það kalli á samsvarandi aukningu í kaupum á hýsingu og annarri innlendri þjónustu.

„Fjárfesting, þjónustuút - flutningur og mældur hagvöxtur geta því aukist verulega án þess að atvinna og önnur innlend efnahagsumsvif aukist í sama mæli. [...] Óvissa er um að hve miklu leyti fjárfestingin komi fram í auknum innlendum efnahagsumsvifum þar sem hluti þeirrar verðmætasköpunar sem verður til við nýtingu tölvubúnaðarins á sér líklega stað erlendis og mælist því ekki sem innlend landsframleiðsla,“ segir enn fremur í umfjöllun bankans.

„Ef ekki er tekið tillit til sérstöðu fjárfestingarinnar gæti það því leitt til ofmats á framleiðslugetu og vanmats á framleiðsluspennu. [...] Mikilvægt verður því áfram að greina á milli áhrifa starfseminnar á mældar þjóðhagsstærðir og undirliggjandi innlendra efnahagsumsvifa við túlkun þjóðhagsreikninga og mat á efnahagshorfum. Sérstaklega þarf að aðgreina á milli starfsemi gagnaveranna sjálfra og viðskiptavina þeirra þar sem tengsl þeirra við innlendan þjóðarbúskap eru ólík.“

Hluthafinn hafði eftir Hafsteini Haukssyni, aðalhagfræðingi Kviku, að ef velta gagnaveranna héldi áfram að aukast með sama hætti gæti Ísland á endanum þurft að fylgja fordæmi Írlands en þar hafa umsvif alþjóðlegra stórfyrirtækja valdið því að hefðbundnar mælingar á landsframleiðslu gefa bjagaða mynd af raunverulegri þróun í hagkerfinu. Hafa stjórnvöld á Írlandi tekið upp nýja aðferðafræði sem leiðréttir fyrir þessum áhrifum.

Umfjallanir